Səttar Möhbalıyev: Şuşada yazılan müttəfiqlik salnaməsi Türk dünyasının yeni strateji yüksəlişinin başlanğıcı

Tarixin elə məqamları olur ki, həmin anlarda imzalanan sənədlər yalnız siyasi razılaşma xarakteri daşımır, bütöv xalqların gələcək taleyini, regionların geosiyasi inkişaf trayektoriyasını və yeni beynəlxalq münasibətlər sisteminin konturlarını müəyyən edir. 2021-ci il iyunun 15-də Azərbaycanın mədəniyyət paytaxtı Şuşada imzalanan “Azərbaycan Respublikası ilə Türkiyə Respublikası arasında müttəfiqlik münasibətləri haqqında Şuşa Bəyannaməsi” məhz belə tarixi sənədlər sırasına daxil olmuşdur.

Bu sözləri aia.az-a verdiyi açıqlamasında Milli Məclisin deputatı Səttar Möhbalıyev deyib.

Fikirlərini davam etdirən millət vəkili bildirib ki, bu sənəd iki qardaş ölkənin münasibətlərində yeni mərhələnin başlanğıcı olmaqla yanaşı, XXI əsrin siyasi xəritəsində mühüm geostrateji hadisə kimi öz yerini tutmuşdur. Şuşa Bəyannaməsi yalnız diplomatik sənəd deyil; o, ortaq tarixin, ortaq mənəvi dəyərlərin, siyasi iradənin və gələcək hədəflərin ifadəsi olan bir siyasi manifestdir. Azərbaycan Respublikasının Prezidenti cənab İlham Əliyevin dediyi kimi: "İmzalanmış Bəyannamə tarixə əsaslanır. Bəyannamədə xalqlarımızın böyük liderləri, öndərləri Mustafa Kamal Atatürkün və Heydər Əliyevin kəlamları öz əksini tapıb. XX əsrin əvvəllərində Mustafa Kamal Atatürk demişdir: “Azərbaycanın sevinci sevincimiz, kədəri kədərimizdir”. XX əsrin sonlarında Heydər Əliyev demişdir: “Türkiyə və Azərbaycan bir millət, iki dövlətdir”. Bu tarixi sözlər, kəlamlar bizim fəaliyyətimiz üçün əsas amildir." Bu sözlər əslində Şuşa Bəyannaməsinin ideoloji fəlsəfəsini açıqlayır. Burada söhbət yalnız dövlətlərarası münasibətlərdən getmir. Burada söhbət eyni kökdən gələn, eyni taleyi bölüşən, eyni dəyərləri yaşadan iki xalqın gələcək yüzillik inkişaf yolundan gedir. Şuşa Bəyannaməsinin imzalanmasının ən mühüm tərəflərindən biri onun məkan seçimidir. Şuşa sıradan bir şəhər deyil. Şuşa Azərbaycan xalqının milli ruhunun, mədəni yaddaşının və tarixi qürurunun simvoludur. Bu şəhərin işğaldan azad edilməsindən qısa müddət sonra məhz burada belə bir sənədin imzalanması mühüm siyasi və mənəvi mesaj idi. Dünyaya nümayiş etdirildi ki, Azərbaycan yalnız ərazi bütövlüyünü bərpa etmədi, eyni zamanda bölgədə yeni siyasi reallıqlar yaratdı. Şuşada imzalanmış sənəd bir həqiqəti də bütün dünyaya bəyan etdi: Azərbaycan–Türkiyə münasibətləri artıq klassik tərəfdaşlıq modelini geridə qoymuşdur. Bu münasibətlər strateji müttəfiqlik səviyyəsinə yüksəlmişdir və hər iki ölkənin milli təhlükəsizlik, iqtisadi inkişaf və regional maraqları vahid strateji platformada birləşmişdir. Bu gün qlobal geosiyasi proseslər sürətlə dəyişir. Yeni güc mərkəzləri formalaşır, siyasi ittifaqlar yenilənir və beynəlxalq münasibətlər sistemi yeni mərhələyə daxil olur. Məhz belə mürəkkəb şəraitdə Şuşa Bəyannaməsi regional təhlükəsizlik və sabitlik modelinə çevrilməkdədir.
Sənədin mühüm xüsusiyyətlərindən biri onun əməkdaşlığın bütün istiqamətlərini əhatə etməsidir. Xarici siyasətin koordinasiyası, beynəlxalq təşkilatlarda qarşılıqlı dəstək, iqtisadi əlaqələrin genişləndirilməsi, enerji təhlükəsizliyi, nəqliyyat-kommunikasiya layihələri, təhsil, elm, mədəniyyət, informasiya siyasəti, diaspor fəaliyyəti və müdafiə sənayesi sahələri vahid inkişaf konsepsiyası çərçivəsində birləşdirilmişdir. Xüsusilə iqtisadi əməkdaşlıq sahəsində yeni mərhələnin başlanması diqqəti cəlb edir. Şuşa Bəyannaməsi iki dövlət arasında iqtisadi inteqrasiyanın daha da dərinləşdirilməsinə, qarşılıqlı investisiyaların artırılmasına və yeni iqtisadi münasibətlərin formalaşdırılmasına mühüm təkan verir. Qarabağ və Şərqi Zəngəzurda həyata keçirilən genişmiqyaslı bərpa və quruculuq işləri bu əməkdaşlığın praktik nəticələrindən biridir.

Millət vəkili onu da bildirib ki, işğaldan azad edilmiş ərazilərdə müasir şəhərlərin və kəndlərin yaradılması, ağıllı infrastruktur sistemlərinin qurulması, yeni sənaye və logistika mərkəzlərinin formalaşdırılması gələcəkdə regionun iqtisadi inkişaf xəritəsini tamamilə dəyişə bilər. Şuşa Bəyannaməsinin geosiyasi perspektivlərini müəyyən edən ən mühüm istiqamətlərdən biri də Zəngəzur dəhlizidir. Bu layihə sadəcə nəqliyyat xətti deyil. Bu, böyük iqtisadi və siyasi məna daşıyan yeni strateji körpüdür. Zəngəzur dəhlizi Azərbaycanı Türkiyə ilə birləşdirərək bütövlükdə Türk dünyasının iqtisadi və nəqliyyat inteqrasiyasına yeni nəfəs verəcəkdir. Şərqdən Qərbə uzanan yeni kommunikasiya sistemi ticarət marşrutlarını genişləndirəcək, regionun tranzit potensialını artıracaq və yeni investisiya imkanları yaradacaqdır. Müdafiə və təhlükəsizlik məsələləri də sənədin mühüm sütunlarından biridir. İkinci Qarabağ müharibəsi müasir hərbi texnologiyaların və strateji koordinasiyanın əhəmiyyətini açıq şəkildə göstərdi. Müharibə dövründə əldə edilmiş təcrübə müdafiə sənayesi əməkdaşlığının yeni mərhələsini formalaşdırdı. Bu gün Azərbaycan və Türkiyə silahlı qüvvələrinin müasir standartlara uyğun inkişaf etdirilməsi, müdafiə sənayesi sahəsində birgə istehsal layihələri, müasir texnologiyaların tətbiqi və hərbi təhlükəsizlik sistemlərinin təkmilləşdirilməsi istiqamətində böyük addımlar atılır. Şuşa Bəyannaməsi eyni zamanda Ermənistanda revanşist düşüncədə olan qüvvələrə də aydın mesajdır. Bu sənəd göstərdi ki, bölgədə yeni reallıqlar formalaşıb və bu reallıqlar artıq siyasi, hüquqi və strateji zəmin üzərində möhkəmlənib. Cənab Prezident İlham Əliyevin digər mühüm fikri bu sənədin gələcək tarixi rolunu dəqiq ifadə edir: "Birgə Bəyannamədə tarixi Qars müqaviləsinə istinad edilir. Tarixi Qars müqaviləsi düz yüz il bundan əvvəl imzalanmışdır. Bu da böyük rəmzi məna daşıyır. Yüz ildən sonra azad edilmiş Şuşa şəhərində müttəfiqlik haqqında imzalanan Birgə Bəyannamə bizim gələcək iş birliyimizin istiqamətini göstərir." Artıq heç bir şübhə yoxdur ki, Şuşada imzalanmış bu sənəd yalnız Azərbaycan və Türkiyənin münasibətlərinin gələcəyini müəyyənləşdirmir. Şuşa Bəyannaməsi yeni geosiyasi düzənin, Türk dünyasının güclənən birliyinin, regional sabitliyin və gələcək inkişaf strategiyasının siyasi xəritəsinə çevrilməkdədir.
Tarix bəzən şəhərlərdə deyil, siyasi iradələrdə yazılır. 2021-ci il iyunun 15-də isə tarix həm Şuşada, həm də Azərbaycan–Türkiyə qardaşlığının sarsılmaz iradəsində yazıldı. Bu tarix gələcək nəsillərə bir daha göstərdi ki, "Bir millət, iki dövlət" ideyası artıq yalnız siyasi şüar deyil, bütöv bir regionun gələcəyini müəyyən edən strateji reallıqdır-deyə Səttar Möhbalıyev fikirlərini yekunlaşdırıb.

Tarix: Dünən, 20:42 Oxunub: 2